ÚTGÁFUSKILMÁLAR

Almennir útgáfuskilmálar
Leiðbeining um frágang handrit
Eyðublöð 
Ritrýni
Gátlisti fyrir markaðs- og kynningarmál Háskólaútgáfunnar
Úr matskerfi opinberra háskóla



Almennir útgáfuskilmálar


Frumhlutverk Háskólautgáfunnar er þjónustustarfsemi við starfsmenn Háskóla Íslands er tengist útgáfu prentaðs máls og efnis á tölvutæku formi. Við útgáfu ritrýnds efnis eru gerðar kröfur í samræmi við ströng alþjóðleg viðmið. Háskólaútgáfan selur veitta þjónustu og höfundar þeirra verka er hún tekur að sér eru fjárhagslega ábyrgir fyrir útgáfuverkum sínum, eða einstakar rannsóknastofnanir skólans fyrir þeirra hönd. Hér á eftir fer lýsing á verkferli útgáfunnar er skýrir einstaka ábyrgðar- og verkþætti höfunda og útgáfu: 

  • Höfundur/stofnun leggur fram handrit sem metið er af HÚ hvort hæft er til útgáfu.     
  • Gerð er frum-kostnaðaráætlun miðað við fyrirliggjandi lýsingu handrits, eðli þess og umfang. 
  • Höfundur/stofnun leggur fram fjárhagslega tryggingu fyrir útgáfukostnaði.
  • Þegar samþykkt handrit liggur fyrir, er stofnað sérstakt verknúmer í bókhaldi HÍ fyrir bókina. Kostnaðaráætlun er færð á útgáfusamning þar sem tilgreindir eru framleiðsluþættir og kostnaður þeirra ásamt verkáætlun fyrir útgáfuna og vinnu hennar. 
  • Höfundur eða forstöðumaður stofnunar undirritar samninginn ásamt ritstjóra/skrifstofustjóra HÚ 
  • Höfundur/stofnun greiðir grunngjald til útgáfunnar kr. 600.000
  • Höfundar, stofnanir eða aðrir verkbeiðendur bera fjárhagslega ábyrgð á útgáfuverkum sínum. Skrifstofustjóri útgáfunnar veitir nánari upplýsingar um skilmála útgáfunnar.

Gjaldinu er ætlað að mæta tilkostnaði útgáfunnar við aðstöðu og nauðsynlegan tækjabúnað; frumundirbúning útgáfunnar, s.s. áætlanagerð, öflun tilboða og samskipti við verktaka sem koma að verkinu; kynningar- og markaðsstarf; allan almennan pappírs- og póstkostnað sem og skrifstofukostnað. Grunngjald miðast við útgáfu á 250 bls. bók. Séu bækur lengri að umfangi eða þarfnast viðamikillar ritstjórnar er greitt sérstaklega fyrir þá vinnu sem umfram er. Þannig felst í grunngjaldi samræming og tveir yfirlestrar (m.v. samning FÍBÚT og Rithöfundasambands Íslands).

Útgáfan selur vinnu við hvert verk, s.s. umbrot og kápuhönnun eða annast milligöngu þar um. (Sjá nánar um gjöld vegna umsjónar með ritrýni undir fyrirsögninni RITRÝNI.)

Útgáfan sér um dreifingu og sölu allra bóka, sem og kynningu þeirra gagnvart helstu fjölmiðlum. Einnig kynningar á markhópa með auglýsingum á Facebook og er sá kostnaður er af kynningunni hlýst innifalinn í Grunngjaldi.

  • Auglýsingar eru gjaldfærðar sérstaklega 
  • Söluþóknun útgáfunnar er 30% af skilaverði (útsöluverð – 11% vsk – söluþóknun verslana 30-35%) 
  • Lagergjöld reiknast ekki.
  • Hagnaður af útgáfu bóka er höfundar
  • Styrkir sem útgáfuverk hafa hlotið, s.s. ritstjórnarstyrkur, styrkur frá Miðstöð íslenskra bókmennta, útgáfustyrkir Rannís o.s.frv., skulu lagðir inn á verknúmer viðkomandi bókar.

 
Háskólaútgáfan annast dreifingu og kynningu erlendis á ritrýndum bókum sem og öðru efni sem talið er eiga  erindi á erlendan markað, vestan hafs og austan.


Leiðbeiningar um frágang handrita

 

Eftirfarandi leiðbeiningum er ætlað að veita ráð um frágang handrita sem eru send Háskólaútgáfunni til útgáfu. Þær eru sniðnar eftir viðurkenndum og algengum alþjóðlegum og innlendum leiðbeiningum af svipuðu tagi. Þótt hér sé tekið á flestum almennum og sértækum atriðum sem koma upp við frágang handrita getur þó verið gagnlegt fyrir höfunda að geta leitað í þau rit sem hér hafa helst verið höfð til hliðsjónar eða önnur aðgengileg rit sem taka á svipaðan hátt á efninu:

  • The Chicago Manual of Style. 14. útgáfa, endurskoðuð. Chicago: University of Chicago Press, 1993.
  • Gísli Skúlason. Hagnýt skrif. Reykjavík: Mál og menning, 1999.
  • Ingibjörg Axelsdóttir og Þórunn Blöndal. Handbók um ritun og frágang. 6. útgáfa. Reykjavík: Iðunn, 2000.
  • Halldór Ármann Sigurðsson, ritstj. Leiðbeiningar um frágang greina. Íslenskt mál12–13 (1990–1991): 213–232.

The Chicago Manual er alþjóðlega viðurkennd handbók og fáanleg í flestum stærri bókaverslunum, auk þess sem hún liggur frammi á Þjóðarbókhlöðunni og hjá Háskólaútgáfunni. Íslensku handbækurnar eftir þau Gísla, Ingibjörgu og Þórunni innihalda samsvarandi leiðbeiningar um frágang á íslensku og sama er að segja um leiðbeiningar Íslensks máls. Auk þessa er miðað við eftirfarandi auglýsingar menntamálaráðuneytisins um stafsetningu og greinarmerki:

  • Auglýsing um setningu íslenskra ritreglna. [Auglýsing nr. 695/2016.]
  • Auglýsing um greinarmerkjasetningu. [Auglýsing nr. 133/1974, ásamt breytingum skv. auglýsingu nr. 184/1974.] Um frágang prófarkaleiðréttinga má einnig hafa hliðsjón af staðli Iðnþróunarstofnunar:
  • Íslenskur staðall um handrit og prófarkir. ÍST 3. Reykjavík, Iðnþróunarstofnun Íslands, 1975.

Ætlast er til þess að höfundar fari eftir þessum leiðbeiningum eftir því sem kostur er, enda auðveldar það alla umbrots- og leiðréttingarvinnu, auk þess sem það tryggir heildarsvip á bókum útgáfunnar. Í þeim tilvikum þar sem aðrar venjur tíðkast í viðkomandi fræðigrein er höfundum þó heimilt að miða við aðrar reglur um frágang, enda láti þeir eintak af reglunum fylgja með handriti til þess að umbrotsmenn og ritstjórar geti leitað í þær um vafaatriði. Þótt leiðbeiningarnar séu allítarlegar verður aldrei við öllu séð. Ýmis ófyrirséð álitamál koma oft upp og verður að ráða fram úr þeim jafnharðan.

Ritvinnsla

Æskilegast er að textum sé skilað í ritvinnsluforritinu Word. Ef það er ekki gert, ber að tilkynna það sérstaklega til útgáfunnar. Óskað er eftir því að gengið sé frá textanum eins og hér er lýst þar sem það auðveldar alla vinnslu:

  • Hafa skal rúma spássíu (25 mm á kant).
  • Vinstri spássía skal vera jöfnuð en sú hægri ekki.
  • Orðum skal ekki skipt á milli lína.
  • Notið forstillingar á reglustiku í Word til þess að draga inn upphaf nýrra málsgreina og stilla inndrátt. Fyrsta málsgrein í kafla á ekki að vera ekki inndregin. 
  • Notið aðeins eitt stafabil á eftir punkti.
  • Notið vinstri og hægri gæsalappir að íslenskum hætti ef tölvan býður upp á þann valkost. þ.e. svona: „ og “.
  • Hafið stafabil sitt hvorum megin við þankastrik – .
  • Notið ekki undirstrikun til áhersluauka heldur fremur skáletur eða þá feitletur ef skáletur er notað á kerfisbundinn hátt í öðrum tilgangi (t.d. til að auðkenna dæmi í málfræðigreinum).
  • Notið stafsetningarforrit við innslátt ef kostur er eða látið slík leiðréttingarforrit yfirfara handritið áður en því er skilað til útgáfu.
  • Látið forritið telja orðin í textanum (skoðið Word Count undir flipanum Tools í Word) til þess að geta gefið útgefanda upp lengd textans. Miðað skal við flokkinn Number of characters with spaces. Notið sem minnst af sjálfvirkum tólum við ritvinnsluna, t.d. ekki Automatic running titles eða Automatic hyphenation and justification. Þessi tól valda aðeins aukinni fyrirhöfn í umbroti handritsins.

Pappírsstærð, línubil o.fl. Handritum skal að jafnaði skilað í stærðinni A4. Aðeins skal prentað öðrum megin á hverja síðu. Hafa þarf gott línubil í öllu handritinu (1,5 eða 2) og slá eitt stafabil á eftir kommum og punktum. Spássíur þurfa að vera nægilega stórar til að unnt sé að skrifa á þær minni háttar athugasemdir (25 mm, sbr. áður). Best er að tölusetja blaðsíður handrits í hægra horni að ofan.

Stafsetning og greinarmerkjasetning

Æskilegt er að höfundar fari að opinberum reglum um stafsetningu og greinarmerkjasetningu. Það er ritstjórum til mikils hagræðis (sbr. þau leiðbeiningarrit sem nefnd voru hér framar (bls. 15)).

Framsetning efnis og kaflaskiptingar

Handrit þurfa að standast eðlilegar gæðakröfur, m.a. að því er varðar framsetningu. Áhersla er lögð á að höfundar reyni að skrifa þannig að handrit sé eins skýrt og aðgengilegt og kostur er án þess þó að það leiði til óheppilegrar einföldunar á fræðilegum atriðum. Eitt af því sem best stuðlar að læsileika bókar er skýr kaflaskipting og upplýsandi heiti á aðalköflum og undirköflum. Ekki er nauðsynlegt að númera kafla og undirkafla en það hefur þó þann kost að númerin auðvelda allar tilvísanir úr einum kafla í annan. Oft er til hagræðis fyrir lesendur ef helstu kaflar byrja á inngangi og enda á því að dregin eru saman meginatriði þess sem fjallað hefur verið um. Í slíkum lokaorðum má oft tengja kaflann við það sem á eftir fer. Að jafnaði ber að forðast að skipta inngangsköflum. Hvatt er til þess að gerður sé skýr greinarmunur á meginköflum, undirköflum og smærri skýringargreinum með aðgreinanlegum leturgerðum, leturstærðum eða stílgerðum leturs í kaflafyrirsögnum. Þetta má t.d. gera í handriti með því að hafa feitt letur í fyrirsögnum aðalkafla og skáletur í fyrirsögnum beinna undirkafla aðalkafla. Skipulegur frágangur á þessu auðveldar umbrotsmanni verkið, en hann getur einnig valið að nota breytilegar leturstærðir. Tvö auð línubil skulu vera á eftir hverjum kafla hvort sem um er að ræða aðalkafla eða undirkafla. Autt línubil skal vera á eftir kaflafyrirsögnum, en undirkafla ekki. Þetta er hvort tveggja sýnt hér:

Inngangur

Þessi bók fjallar um seinfærar/þroskaheftar mæður og börn þeirra. Rætur hennar má rekja aftur til ársins 1994 þegar við unnum saman að okkar fyrsta samstarfsverkefni um þroskaheftar konur. Vinnan við þá rannsókn vakti athygli okkar á því misrétti sem margar þroskaheftar konur eru beittar þegar kemur að barneignum og fjölskyldulífi. Árið 1996 fórum við af stað með stórt…

Markmið rannsóknarinnar

Markmið rannsóknarinnar var að öðlast skilning á lífi og aðstæðum þroskaheftra/ seinfærra mæðra hér á landi og afla fyrstu skipulegu upplýsinganna um hvernig þeim og fjölskyldum þeirra vegnar í íslensku samfélagi. Erlendar rannsóknir sýna að þroskaheftar mæður búa við mikla fordóma víðast hvar og eru af mörgum taldar ófærar um að eiga og ala upp börn. Þessar rannsóknir sýna að 40–60% barna þeirra…

Neðanmálsgreinar og aftanmálsgreinar

Ýmiss konar innskot, óútskýrð vandamál og fleira sem gjarnan rýfur eða truflar frásögn meginmáls er gott að setja í neðanmálsgreinar og auðkenna þær með skýringartáknum, t.d. *. Ekki er gert ráð fyrir því að hafa hreinar tilvísanir í heimildir í slíkum greinum heldur fella þær inn í meginmálið innan sviga og vísa þannig í heimildaskrá eða ritaskrá (sjá nánar hér á eftir). Ekki fer vel að hafa margar neðanmálsgreinar á hverri síðu. Þegar þörf er á mörgum athugasemdagreinum er oft betra að hafa þær aftanmáls. Rétt er að hafa samráð við ritstjóra og umbrotsmann um vafaatriði varðandi þetta. Allar slíkar skulu tölusettar með samfelldri töluröð frá upphafi kafla til enda. Þær skulu hafðar allra síðast í handriti eða tölvuskjali. Í meginmáli skal vísa til slíkra greina með viðeigandi tölustöfum ofan við línu (þ.e. superscript) og þá hægra megin við greinarmerki ef því er að skipta eins og hér er sýnt: Hér á eftir verður gerð grein fyrir helstu niðurstöðum úr þessari könnun.3 3 Áður hefur verið greint frá bráðabirgðaniðurstöðum í grein í Tímariti verkfræðinga (sjá Jón Jónsson, 1998).

Aldrei skal hafa punkt á eftir númeri athugasemdagreinar, hvorki í meginmáli né í greininni sjálfri. Í greininni skal slá TAB á eftir tölunni. Athugasemdin sem vísað er til hér ofar gæti þá litið út á þessa leið: 1 Andrews, Avery, „Case Agreement of Predicate Modifiers in Ancient Greek“. Linguistic Inquiry 2 (1971):127–151. Á eftir tölustaf skal slá „TAB“ Hér er vísað til viðkomandi greinar með nafni höfundar og útgáfuári greinarinnar, samkvæmt þeirri aðferð sem lýst er hér síðar og í þeim handbókum og leiðbeiningum sem nefndar eru í upphafi. Höfundinn og greinina má síðan finna í stafrófsraðaðri heimildaskrá í bókarlok. Athugið að ekki er að jafnaði gert ráð fyrir því að heimildatilvísanir séu í neðanmáls- eða aftanmálsgreinum heldur inni í textanum (sjá nánar síðar).

Tilvitnanir inni í meginmáli
Stærri textatilvitnanir í meginmáli eru auðkenndar með inndrætti. Í lokafrágangi getur farið vel á að hafa þær einnig með smærra letri. Dæmi: Um þetta segir svo í dóminum: Á var vikið úr starfi forstjóra L af umhverfisráðherra, fyrst um stundarsakir, en síðar að fullu eftir að rannsóknarnefnd samkvæmt 27. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna hafði fjallað um mál hans. Til grundvallar frávikningunni um stundarsakir lá skýrsla ríkisendurskoðunar, þar sem taldar voru upp tólf ávirðingar vegna starfa Á, en í niðurstöðum rannsóknarnefndarinnar var talið að fjórar þessara ávirðinga, sem allar vörðuðu fjárhagsleg samskipti Á við L, ættu við rök að styðjast og réttlættu lausn um stundarsakir (Hæstaréttardómar 2010, bls. 28). Hér kemur tilvísun í rit í heimildaskrá í lok tilvitnunarinnar. Hafa skal eitt línubil á undan og annað á eftir slíkum tilvitnunum eins og hér er sýnt. Sé tilvitnunin þrjár línur eða styttri skal henni haldið í megintexta og hún auðkennd með venjulegum tilvitnunarmerkjum, þ.e. „ og “ , auk tilvísunar í viðkomandi rit.

Myndir, listar og töflur
Ávallt skal tilgreina innan hornklofa í tölvuskjali hvar fyrirhugað er að töflur, gröf og myndir verði staðsettar. Þetta má gera eins og hér er sýnt: Því má ekki heldur gleyma að lesandinn eða viðtakandinn er einnig virkur þátttakandi í boðskiptaferlinu. Textinn fær þá fyrst merkingu þegar hann er skilinn og túlkaður. Þetta má sýna með eftirfarandi líkani: [Mynd 1.] Boðskiptaferlinu líkur þegar viðtakandinn hefur numið og túlkað textann ... Ef um er að ræða litla mynd er yfirleitt hægt að segja nákvæmlega til um það hvar hún á að koma í textanum líkt og gert er hér. Sé myndin stærri er betra að nota þá aðferð sem hér er sýnd: Því má ekki heldur gleyma að lesandinn eða viðtakandinn er einnig virkur þátttakandi í boðskiptaferlinu. Textinn fær þá fyrst merkingu þegar hann er skilinn og túlkaður. Þetta má sýna eins og gert er með líkaninu á Mynd 1. Boðskiptaferlinu lýkur þegar [Mynd 1 komi sem næst hér] viðtakandinn hefur numið og túlkað textann ... Hér er það látið í vald umbrotsmannsins að velja myndinni endanlegan stað.

Textaskjal sem skilað er til útgáfu skal ekki innihalda töflurnar, gröfin og myndirnar sjálfar, heldur ber að skila þeim sem sérstökum skjölum og merkja þau nákvæmlega samkvæmt tilvísunum í handriti. Útprentað handrit sem fylgir tölvuskjölum skal þó innihalda viðkomandi töflur, gröf og myndir á þeim stöðum sem þær eiga að birtast, ef þess er kostur, til glöggvunar fyrir umbrotsmann. Allar myndir þurfa að vera þannig úr garði gerðar að gera megi tölvutæk myndaskjöl eftir þeim eða filmu án frekari lagfæringa. Töflum og gröfum má t.d. skila á Excel-formi. Mælst er til þess að myndum, töflum og gröfum sé skilað á forminu TIFF eða EPS. Ekki nægir að skila gögnum á forminu JPEG (JPG) vegna ónógrar upplausnar. Þegar skýringartexti fylgir töflum, gröfum og myndum skal hann hafður undir tilvísuninni til þeirra í handriti og greindur frá tilvísuninni með auðu línubili. Autt línubil er einnig haft á undan töflum og á eftir skýringartexta þeirra. Dæmi: [Mynd 1.] Mynd 1. Frá komu þingfulltrúa til Neskaupstaðar 1933. (Ljósmynd N.N.) Töflur sem ekki eru unnar sérstaklega í þar til gerðum forritum heldur slegnar beint inn með texta í meginmáli þarf að dálksetja, þ.e.a.s. ekki skal hafa nein auð stafabil í töflum. Notið ekki stafabil til að þröngva orðum eða tölum á „réttan stað“. Töflurnar skulu ekki hafðar flóknari eða stærri en svo að auðvelt sé að koma þeim fyrir á prentaðri síðu. Best er að hafa sem minnst af línum eða strikum í töflunum. Það einfaldar umbrot.

Brýnt er að aðeins sé slegið eitt TAB-bil á milli dálka. Svipuðu máli gegnir um ýmiss konar lista sem eru felldir inn í meginmál. Forðist að búa til lista með punktum (bullets). Notið þess í stað stjörnu, „*“, með TAB á eftir. Athugið að geyma allar myndir, gröf, stórar töflur og þess háttar efni í sérstökum merktum tölvuskjölum og vísa nákvæmlega til þeirra á viðeigandi stað í handriti eins og áður er lýst.

Litanotkun
Forðist að nota liti nema þess sé sérstaklega óskað og að höfðu samráði við útgáfuna. Í flestum tilfellum má bjóða upp á grafískan frágang sem dregur fram sambærileg sérkenni. Litaprentun er að jafnaði margfalt dýrari í framleiðslu.

Skönnun mynda
Útgáfan getur annast skönnun allra mynda sem nota á. Ef höfundur sér sjálfur um skönnun mynda eða útvegar hana þarf hún að uppfylla ákveðin skilyrði:

  • Upplausn þarf að vera a.m.k. 300 punktar/tommu fyrir litmyndir og 200 punktar/tommu fyrir svarthvítar myndir.
  • Vistið skannanir á forminu TIFF eða EPS.
  • Útgáfan þarf að staðfesta að gæði séu nægjanleg áður en umbrot hefst. Ef höfundur skilar myndum í tölvutæku formi þarf einnig að gæta þess að viðkomandi mynd sé nægjanlega stór fyrir það birtingarform sem henni er ætlað. Leturflötur heillar síðu er að jafnaði 120 x 185 mm og er góð regla að miða við að tölvuunnar myndir séu í þeirri stærð þegar þeim er skilað. Myndir fyrir kápu þurfa að vera enn stærri.


Leturbreytingar 

Leturbreytingar eru ýmist notaðar til áhersluauka eða til að auðkenna orð eða texta af ákveðinni gerð. Mikilvægt er að gæta samræmis í notkun leturbreytinga og til að tryggja það er einfaldast að fara eftir tilteknum reglum. Hér er lýst algengri notkun helstu leturbreytinga og því beint til höfunda að þeir leitist við að fara eftir þessum venjum:

Skáletur er t.d. notað:

  1. Til að auðkenna heiti tímarita og bóka, bæði í heimildaskrá og meginmáli. Dæmi: Nýlega birtist ritdómur um bókina Íslensk stílfræðií tímaritinu Skírni. Sé hins vegar um að ræða heiti á bókmenntaverki eða handriti skal ekki breyta letri: Völuspá, Möðruvallabók, AM 468 4to.
  2. Í töflu- og myndaheitum, bæði í meginmáli og í skýringartextum: Tafla 7, mynd 3, línurit 2.
  3. Til að auðkenna breytur og önnur álíka sértákn: Breytan x getur haft þrjú gildi: 0, 1 og 2. 
  4. Til að auðkenna orð sem eru tekin sem dæmi inni í meginmáli: Orðið hundaklyfberi hefur verið notað sem niðrandi orð um menn.
  5. Til að auðkenna erlend orð eða heiti, t.d. þegar þau eru gefin til skýringar á fræðiheitum: Hér má t.d. nefna brennisóley (lat. ranunculus acris) sem allir hljóta að kannast við.
  6. Í fyrirsögnum beinna undirkafla aðalkafla.

Feitletur er t.d. notað:

  1. Til glöggvunar, svo sem til að auðkenna fræðiheiti eða fræðihugtak þegar það er nefnt í fyrsta sinn í texta (sjá einnig dæmi 5 hér á undan). Þetta eru kölluð lögbönd og eigandi getur ekki selt eign sem lögbönd eru á nema þau séu fyrst leyst.
  2. Til áherslu (þessari notkun feits leturs skal þó stillt í hóf).
  3. Í fyrirsögnum aðalkafla í handriti. Sé þörf á því að nota fleiri leturbreytingar má grípa til hásteflinga (e. small caps) en forðast skal að nota undirstrikun inni í meginmáli.


Tilvitnunarmerki og sérstök tákn

Oft getur leikið vafi á því hvenig fara skuli með tilvitnunarmerki og sértákn ýmiss konar. Hér má vísa til handbókanna sem nefndar eru í upphafi þessa bæklings og til auglýsingar menntamálaráðuneytisins um setningu íslenskra ritreglna. Hér er einnig þess að gæta að á ýmsum fræðasviðum gilda sérstakar venjur um notkun sértákna sem ástæðulaust er að reyna að lýsa hér. Þar verður hver og einn að leita viðeigandi leiðbeininga á sínu sviði. Hér eru hins vegar dregin saman nokkur almenn atriði:

Tvöföld tilvitnunarmerki (gæsalappir) eru notuð til að:

  1. Afmarka orðréttar tilvitnanir sem eru styttri en u.þ.b. þrjár línur eins og áður sagði: Á bls. 8 segir m.a. að bókin sé „ætluð námsfólki og fróðleiksfúsum almenningi“. Athugið að í dæmum af þessu tagi fer vel á því að hafa punkt á eftir síðari gæsalöppunum, jafnvel þótt tilvitnuðu orðunum ljúki með punkti í heimildinni.
  2. Til að auðkenna orð eða orðasambönd sem notuð eru í óvenjulegri merkingu, en slíkri notkun skal þó stillt í hóf. Einfaldar gæsalappir eru mjög oft notaðar til að auðkenna þýðingar einstakra orða, orðasambanda eða setninga inni í meginmáli til að greina slíkt efni frá beinum tilvitnunum: Hér merkir orðasambandið apple of her father’s eye ‚augasteinn föður síns‘. Sértákn og bókstafi af ýmsu tagi er oft öruggast að tákna með „gervitáknum“ í tölvuskjali, jafnvel þótt rétt tákn séu notuð í útprenti. Ekki er alltaf hægt að treysta því að slík tákn skili sér óbrjáluð í umbrotstölvuna. Þannig má t.d. nota tákn eins og $1, $2, $3 o.s.frv. í tölvuskjalinu og láta síðan fylgja skrá yfir merkingu þeirra: $1 = / (tákn fyrir kvenkyn, konur) $2 = ? (tákn fyrir karlkyn, karla) Umbrotsmaður getur þá breytt þessum gervitáknum í viðeigandi tákn á svipstundu. Meginreglan er þó sú, að samráð sé haft um þetta atriði við væntanlegan umbrotsmann útgáfunnar.


Heimildir og tilvísanir

Skrá um þær heimildir sem vitnað er til þarf að fylgja öllum handritum. Þar er heimildum raðað í stafrófsröð eftir nöfnum höfunda ellegar skammstöfuðum eða styttum heitum rita ef ekki er unnt að kenna þau við tiltekinn höfund. Séu höfundar fleiri en einn eru þeir tilfærðir í þeirri röð sem höfð er í heimildinni sjálfri. Í heimildum sem skrifaðar eru á íslensku skal nota íslenska stafrófsröð (a á undan á o.s.frv.) og miða röðun við skírnarnafn íslenskra höfunda en raða erlendum höfundum eftir seinna nafni (ættarnafni).

Eins og kunnugt er hafa tíðkast býsna mismunandi venjur og hefðir við frágang ritaskrár og tilvísana, bæði hérlendis og erlendis. Flestar handbækur um ritun og frágang sem komið hafa út síðustu 20–25 ár á Íslandi miða þó einkum við eina aðferð. Hér verður þeirri aðferð lýst, enda er hún í aðalatriðum í samræmi við þann staðal sem lýst er í The Chicago Manual of Style (sjá skrá yfir handbækur og leiðbeiningarit í upphafi þessa bæklings). Hér er mælst til þess að höfundar noti þessa aðferð. Telji þeir nauðsynlegt, t.d. vegna ríkjandi hefðar á sínu sviði, að nota aðra aðferð geta þeir óskað eftir því við Háskólaútgáfuna. Útgáfan getur þó ekki orðið við slíkum óskum nema beiðninni fylgi nákvæm lýsing á aðferðinni, t.d. í handbók eða leiðbeiningabæklingi sem umbrotsmaður og ritstjórn getur þá haft til hliðsjónar.

Vitnað í bækur eftir nafngreinda höfunda

Einn höfundur

Heimildaskrá:

  • Ármann Jakobsson. Staður í nýjum heimi. Konungasagan Morkinskinna. Háskólaútgáfan, Reykjavík, 2002.
  • Blinksworth, Roger. Converging on the Evanescent. Threshold Publications, San Francisco, 1987.

Hugsanleg dæmi um tilvísanir inni í texta í efni á tilteknum blaðsíðum í ofangreindum ritum: Snorri gat líka brugðið fyrir sig ólíkum aðferðum í þessu (sjá t.d. Ármann Jakobsson, Staður í nýjum heimi, 85) en þetta fellur greinilega saman (Blinksworth, Converging on the Evanescent, 23)

Fleiri höfundar

Heimildaskrá:

  • Holmes, Philip, og Ian Hinchliffe.  A Comprehensive Grammar. Routledge, London, 1994.
  • Smith, John, George Jackson, Humphrey Little og Stanley Black. How to Fry an Egg. Boston: Serendipity Press, 1972.
  • Þorleifur Hauksson og Þórir Óskarsson. Íslensk stílfræði. Styrktarsjóður Þórbergs Þórðarsonar og Margrétar Jónsdóttur, Háskóla Íslands. Reykjavík: Mál og menning, 1994.

Tilvísanir inni í texta: (Holmes og Hinchliffe, Swedish, 28) (Þorleifur Hauksson og Þórir Óskarsson, Íslensk stílfræði, 8) (Smith o.fl., How to Fry an Egg, 35)

Eins og hér er sýnt í síðasta dæminu eru tilvísanir til höfunda oft styttar inni í texta ef höfundar eru þrír eða fleiri. Eins má stytta tilvísanir til íslenskra höfunda með því að nota bara skírnarnafn þeirra þegar búið er að vísa til þeirra skömmu áður, t.d. svona: (Þorleifur og Þórir 1994, 9).

Athugið að í bókum á íslensku er eðlilegt að nota íslenska tengiorðið og (fremur en and til dæmis) á milli nafna höfunda þótt vísað sé til erlends rits. Einnig er eðlilegt að nota íslensku skammstöfunina ritstj. (fremur en ed. eða eds. til dæmis) þegar því er að skipta, t.d. svo: Collins, Geoffrey, og Matthew D. Wortmaster, ritstj. 1953. The Collected Works of G. Farthington Pennyloss. C.F. Pennyloss, Boston. Til slíks rits væri þá vísað svo í texta ef til kæmi: (Collins og Wortmaster, The Collected Works of G. Farthington Pennyloss, 12)

Þegar um ritstýrt safn greina eftir nafngreinda höfunda er að ræða er þó venjulega vísað til einstakra greina undir nafni höfunda þeirra en ekki ritstjóranna.

Vitnað í skáldverk, bækur eftir ónafngreinda höfunda eða í stofnanir

Þegar vitnað er í fræðirit er vel við hæfi að gera það á þann hátt sem lýst er hér á undan, þ.e. vísa í nafn höfundar og útgáfuár. Þegar vísað er til skáldverka fer þó oft betur á því að nota heiti bókarinnar í tilvísun. Í slíkum tilvikum þarf þá að vera hægt að fletta bókarheitinu beint upp í ritaskránni:

Í heimildaskrá: Halldór Kiljan Laxness. Sjálfstætt fólk. Hetjusaga. Önnur útgáfa. Reykjavík: Helgafell, 1952. Sjálfstætt fólk: Sjá Halldór Kiljan Laxness. Sjálfstætt fólk.

Í texta: (Sjálfstætt fólk 1952, 101)

Þegar um er að ræða verk eftir ónafngreinda höfunda verður auðvitað að vísa í heiti verksins. Þá getur verið þægilegt að stytta heitið í tilvísunum en þá þarf að gera grein fyrir því í heimildaskrá: Í heimildaskrá: Laxdæla = Laxdæla saga. Halldórs þættir Snorrasonar. Stúfs þáttr. Einar Ól. Sveinsson gaf út. Reykjavík: Hið íslenzka fornritafélag, 1934. Í texta: (Laxdæla, 135)

Athugið að sé útgáfuár ekki notað í tilvísunum kemur það síðast í flettunni í heimildaskránni.

Stundum er stofnun eða fyrirtæki tilgreint sem heimild í texta vegna þess að verið er að vísa í skýrslu frá stofnuninni og höfundar er ekki getið: (Þjóðhagsstofnun 1975, 103) Þá þarf að vera hægt að fletta beint upp á stofnuninni í heimildaskrá: Þjóðhagsstofnun. 1975. Skýrsla um ástand og horfur í refarækt. Reykjavík.

Vitnað í tímaritsgreinar og bókarkafla eftir nafngreinda höfunda

  • Banks, William. Secret Meeting in Boise.Midwestern Political Review 6 (1958): 26–31.
  • Kristján Árnason. Um merkingu viðtengingarháttar í íslensku. Afmæliskveðja til Halldórs Halldórssonar 13. júlí 1981(bls. 154–172). Reykjavík: Íslenska málfræðifélagið, 1981.
  • Kristján Árnason. Ritdómur um bókina On Complementation in Icelandic eftir Höskuld Þráinsson. Íslenskt mál3 (1981): 176–195.
  • Torfi H. Tulinius. 1994. Le regard de l’autre porté sur soi dans une saga du XIIe siècle: Identité marginale et désir d’assimilation dans l’Islande médiévale. Laurent Mayali ritstj.: Identité et Droit de l’Autre(bls. 147–172). Berkeley: University of California Press.

Tilvísanir inni í texta: (Banks, Secret Meeting in Boise, 28) (Kristján Árnason, Um merkingu viðtengingarháttar í íslensku, 162) (Torfi H. Tulinius, Le regard de l’autre, 156) 

Stundum eru greinar nafnlausar, t.d. ritstjórnargreinar sumra dagblaða, og þá er auðvitað ekki hægt að vísa til þeirra með nafni höfundar: Í heimildaskrá: New York Times. Ritstjórnargrein 30. júlí 1990. Inni í texta: Í ritstjórnargrein New York Times (30. júlí 1990) er því haldið fram að ...

Heimildir af netinu

Segja má að aðferðir við að vitna í efni á netinu séu enn í mótun en góð almenn regla er að gefa upp vefslóðina þar sem þess er kostur:

Heimildaskrá: Jewett, Sarah Orne. The Country of the Pointed Firs. Aðgengilegt á netinu. Sótt af http:// www.columbia.edu/acis/.bartleby/jewett 

Tilvísun inni í texta: (Jewett, The Country of the Pointed Firs)

Ábyrgð

Höfundar bera alla ábyrgð á því að rétt sé með farið í tilvitnunum og heimildaskrá, fulls innra samræmis við viðkomandi hefð gætt og að höfðu samráði við útgáfuna. Höfundum er bent á að nota forritið EndNote sem starfsmenn HÍ geta sótt á slóðina: https://ugla.hi.is/vk/thjonusta/form_endnote_umsokn.php?sid=1025

Útdráttur

Handritum skal fylgja útdráttur (e. summary) á ensku. Í honum skal aðeins stiklað á stærstu efnisatriðum og helstu niðurstöðum og skal hann að jafnaði ekki vera lengri en ein síða í handriti eða tölvuskjali.

Athugasemdir Háskólaútgáfunnar

Útgáfan áskilur sér rétt til þess að gera athugasemdir við allt efni samkvæmt ofangreindum viðmiðum. Ekki eru aðeins gerðar athugasemdir við fræðilega röksemdafærslu heldur einnig við framsetningu, orðalag, frágang o.s.frv. Þar getur m.a. komið fram hvort handrit telst birtingarhæft með litlum breytingum, hæft til birtingar eftir gagngerar breytingar eða óhæft til birtingar. Athugasemdir eru að sjálfsögðu misjafnar engu síður en handritin, en þær eru jafnan gerðar með hagsmuni höfunda og útgáfunnar fyrir augum. Höfundar eru því hvattir til að reyna að nýta sér þær sem best þótt þeir kunni að vera ósammála þeim í einhverjum atriðum.

Prófarkir

Prófarkir eru sendar höfundum til yfirlestrar, þ.e síðupróförk eftir umbrot. Þær skulu lesnar og leiðréttar og sendar um hæl til ritstjóra. Handrit er ekki sent með próförk svo að nauðsynlegt er að höfundar haldi eftir afriti í upphafi. Á próförk skal aðeins gera nauðsynlegar leiðréttingar og höfundar mega búast við að verða látnir greiða þann kostnað sem hlýst af annars konar breytingum (frávikum frá samþykktri lokagerð). Um aðferðir við leiðréttingu prófarka má vísa í Íslenskan staðal, ÍST 3, Handrit og prófarkir. Háskólaútgáfan útbýr að jafnaði ekki sérprent úr greinasöfnum. Höfundar geta pantað slík sérprent um leið og þeir skila fyrstu próförk en þurfa þá að greiða sérstaklega fyrir þau samkvæmt reikningi.

Skil á handriti undirbúin

Hér eru talin nokkur atriði sem gott er að fara skipulega yfir áður en handriti er skilað þótt sumt af þessu hafi verið nefnt áður:

  • Vistið hvern kafla fyrir sig, undir viðeigandi heiti og númeri. Merkið athugasemdagreinar með númerum og byrjið á 1 í hverjum nýjum kafla. Þær skulu vera aftast í viðeigandi kafla eða í sérstöku skjali og merktar hverjum kafla fyrir sig. Neðanmálsgreinar verða færðar á sinn stað í umbroti.
  • Þegar handrit er fullbúið skal vista allar myndir, gröf og sérhannaðar töflur sem sérstök skjöl er beri sama heiti og tilvísun til þeirra í viðkomandi kafla segir til um (t.d. [Mynd 1], [Tafla 1] o.s.frv.).
  • Textar með myndum, töflum og gröfum birtist í megintextanum einu línubili undir tilvísuninni. Þar komi fram heimild, höfundur myndar, o.s.frv eftir því sem við á.
  • Myndir séu vistaðar á TIFF- eða EPS-formati í nægilega góðri upplausn (300 punktar/tommu fyrir litmyndir, 200 punktar/tommu fyrir svarthvítar myndir).
  • Útprentað handrit skal innihalda allar myndir, gröf og töflur á réttum stöðum ef þess er nokkur kostur.
  • Minnt er á að sérhvert listaverk eða ljósmynd sem háð er höfundaréttarlögum þarf birtingarleyfi. Þessa leyfis þarf höfundur að afla, ekki útgáfan.
  • Skammstafanaskrár skal hafa fremst á eftir efnisyfirliti, sé notkun þeirra mikil.
  • Skrár yfir stytt nöfn heimilda má hafa næst á undan heimildaskrá ef þær eru fleiri en svo að vel fari á að fella þær inn í heimildaskrána.
  • Heimildaskrá kemur á eftir aftanmálsgreinum ef því er að skipta.
  • Bendiskrár, þ.e. nafna- og atriðisorðaskrár, skulu birtar aftast. Vinnsla þeirra getur ekki hafist fyrr en umbroti er fyllilega lokið og allar leiðréttingar hafa verið færðar inn. 


Gátlisti
Í lokin er rétt að fara yfir eftirfarandi lista (gátlista, check list) áður en handriti er skilað:

  • Hefur áætluð lengd handrits breyst?
  • Eru allar myndir, töflur og gröf á sínum rétta stað í útprentuðu handriti?
  • Eru allar myndir, töflur og gröf vistaðar og rétt auðkenndar í sérstökum tölvuskjölum?
  • Fylgja allir myndatextar?
  • Eru öll birtingarleyfi fengin?
  • Stemma allar tilvísanir við heimildaskrá?
  • Er heimildaskrá fullgerð?
  • Er þörf á skrá yfir skammstafanir?


Algengt brot bóka 

Höfundum til glöggvunar fylgja hér upplýsingar um algengasta brot bóka hjá Háskólaútgáfunni:

  • Royal: 153 x 230 mm
  • Demy: 137 x 212 mm
  • Kennslubókabrot: HÚ 240 x 170 mm
Eyðublöð

Matsblað ritrýnenda

Guidelines

Umsóknareyðublað

Ritrýni

Hér á eftir er gerð grein fyrir skipulagi og forsendum þeirrar ritrýni og ritstjórnar sem fer fram á vegum Háskólaútgáfunnar. Einnig koma fram upplýsingar um vinnsluferlið frá handriti til bókar. Annars vegar er miðað við handrit sem kemur beint frá höfundi, en hins vegar greinasafn sem kennari við skólann ritstýrir eða er á vegum rannsóknastofnunar við skólann sem í samráði við Háskólaútgáfuna ræður fræðimann til að sinna ritstjórn verksins. Safn greina eftir einn höfund fellur undir annan hvorn flokkinn, í samræmi við tilurð og tilhögun verksins. Þýtt bókarverk með fræðilegu ítarefni (t.d. inngangi), sem kemur til ritrýni, fellur einnig undir annan hvorn flokkinn, allt eftir því um hvers konar verk er að ræða.

Leiðbeiningum um frágang handrita (sem birtar eru annars staðar hér á síðunni skal fylgt eins nákvæmlega og kostur er). Það auðveldar alla vinnu ritstjóra og umbrotsfólks og stuðlar að því að stytta vinnsluferlið. Jafnframt tryggir það ákveðinn heildarsvip á fræðiritum útgáfunnar. Ef eitthvað er óljóst í þessari lýsingu munu starfsmenn Háskólaútgáfunnar fúslega veita nánari upplýsingar.

Markmið ritrýni og ritstjórnar hjá Háskólaútgáfunni er að tryggja að fullnægt sé alþjóðlegum kröfum um gæði og nýnæmi þeirrar þekkingar sem fram er sett. Kröfurnar varða innihald, vísindaleg vinnubrögð og framsetningu. Þessum kröfum verður fylgt eftir með markvissri ritstjórn ef handrit er samþykkt til útgáfu. Meginþættir ritrýni og ritstjórnar felast í þremur þáttum:*

  1. Gæðamat á heildarefni, fræðilegu framlagi og framsetningu.

  2. Tillögur um endurbætur á inntaki og almennri framsetningu þar sem því er að skipta.

  3. Ábendingar og tillögur um lagfæringar á einstökum málsgreinum og setningum, orðalagi og allri textameðferð.

1) Handrit frá höfundi: Handriti er skilað til Háskólaútgáfu sem tekur það til forskoðunar. Handriti skal fylgja útfyllt upplýsingaeyðublað (sjá til vinstri hér á síðunni) um höfundinn þar sem einnig er gerð stuttlega grein fyrir efnistökum handritsins. Að forskoðun lokinni er handrit sent ritnefnd sem gefur umsögn, en hún er skipuð þremur aðilum sem Háskólaútgáfa (2) og Vísindasvið (1) tilnefna. Sé handrit talið uppfylla skilyrði til ritrýni tilnefnir ritnefnd Háskólaútgáfunnar óháðan fræðiritstjóra útgáfunnar af viðkomandi fræðasviði sem ásamt ritnefnd velur verkinu tvo ritrýnendur sem kanna hvort handritið fullnægi þeim kröfum um fræðilegt gildi og framlag, ásamt framsetningu og frágangi, sem lýst er í leiðbeiningum útgáfunnar.

Tilnefndir ritrýnendur gefa umsögn um handritið, leggja til hvort það skuli samþykkt til útgáfu eða því hafnað – eða koma því á framfæri að þeir telji handritið útgáfuhæft að gefnum ákveðnum breytingum. Umsögnin byggist m.a. á rökstuðningi í stuttu máli og, ef við á, almennum tillögum um lagfæringar og úrbætur. Niðurstöður ritrýnenda, ásamt mati ritnefndarinnar, eru síðan kynntar höfundi. 

Fræðslustjóri liðsinnir höfundi við frágang verksins ásamt fastaritstjóra Háskólaútgáfunnar. Ritstjórarnir gera frekari tillögur um lagfæringar og endurbætur ef þurfa þykir. Er höfundur skilar lagfærðu handriti metur ritnefnd hvort settu markmiði með ritrýni og ritstjórn bókarinnar hafi verið náð. 

Ritstjórar bókar verða tilgreindir á titilsíðu og þess getið, t.a.m. á baksíðu bókarkápu, hver staða höfundar er við Háskóla Íslands, s.b. samþykkt háskólaráðs frá 8. maí 2008 (það á einnig við um þýðendur og höfunda fræðilegra formála). Nafn fræðiritstjóra útgáfunnar er tilgreint á kreditsíðu.

2) Handrit greinasafna: Þegar forsvarsmenn rannsóknastofnunar við HÍ ráðgera útgáfu greinasafns skal haft samráð við Háskólaútgáfuna um ráðningu ritstjóra sem er sérfróður um hlutaðeigandi viðfangsefni. Ráðgeri kennari við skólann eða aðrir akademískir starfsmenn að beita sér fyrir og ritstýra greinasafni, án aðkomu rannsóknastofnunar, skal hann sömuleiðis hafa samráð við Háskólaútgáfuna áður en verkið kemst á rekspöl. Handriti er skilað til Háskólaútgáfu sem tekur það til forskoðunar. Handriti skal fylgja útfyllt upplýsingaeyðublað (sjá til vinstri hér á síðunni) þar sem einnig er gerð stuttlega grein fyrir efnistökum handritsins. Að forskoðun lokinni er handrit sent ritnefnd sem gefur umsögn, en hún er skipuð þremur aðilum sem Háskólaútgáfan (2) og Vísindasvið (1) tilnefna. 

Greinasöfn eru ekki tekin til skoðunar af ritnefnd fyrr en allar greinar hafa borist og ritstjóri hefur farið rækilega yfir allt handritið.(Sjá nánar:http://haskolautgafan.hi.is/leidbeining_um_fragang_handrita)

Sé handrit talið uppfylla skilyrði til ritrýningar tilnefnir ritnefnd Háskólaútgáfunnar óháðan fræðiritstjóra útgáfunnar af viðkomandi fræðasviði sem ásamt ritnefnd velur verkinu tvo ritrýnendur sem kanna hvort handritið fullnægi þeim kröfum um fræðilegt  gildi og framlag, ásamt framsetningu og frágangi, sem lýst er í leiðbeiningum útgáfunnar. Við vinnslu greinasafna skal þannig skilið með skýrum hætti milli ritstjóra bókarinnar og umsjónar með ritrýni greinanna. Ritstjóri bókar getur þó lagt verkinu lið við þessa vinnu í samráði við ritnefnd.

Tilnefndir ritrýnendur gefa umsögn um handritið, leggja til hvort það skuli samþykkt til útgáfu eða því hafnað – eða koma á framfæri að þeir telji handritið útgáfuhæft að gefnum ákveðnum breytingum. Umsögnin byggist m.a. á rökstuðningi í stuttu máli og, ef við á, almennum tillögum um lagfæringar og úrbætur. Niðurstöður ritrýnenda, ásamt mati ritnefndarinnar allrar, eru síðan kynntar ritstjóra. Sé verkið samþykkt til útgáfu vinnur ritstjóri bókarinnar áfram að frágangi þess í samræmi við athugasemdir ritrýnenda og í samráði við ritnefndina, textaritstjóra útgáfunnar og fræðiritstjóra hennar. Eigi ritstjóri bókarinnar sjálfur fræðilega ritsmíð í verkinu skal ritnefndin fylgja sérstaklega eftir athugasemdum um hana. Er ritstjóri skilar lagfærðu handriti metur ritnefnd hvort settu markmiði með ritrýni og ritstjórn bókarinnar hafi verið náð.

Ritnefnd áskilur sér rétt til að hafna handritum eftir forskoðun og á öllum vinnslustigum. Handrit má þó leggja fram á ný að teknu tilliti til athugasemda er fram koma í forskoðun.

Öllum ritsmíðum sem fara í gegnum framangreint ritrýni- og ritstjórnarferli þarf að fylgja útdráttur („abstract“) og á það jafnt við um bækur sem einstakar greinar í greinasöfnum. Ritum á íslensku skal fylgja útdráttur á ensku en ritum á ensku skal fylgja útdráttur á íslensku. Ritum á öðrum tungumálum (t.d. Norðurlandamálunum) skulu fylgja útdrættir bæði á íslensku og ensku. 

  • Handriti skulu einnig fylgja 5 lykilorðtil skráningar í gagnabanka sem nýtast m.a. við netleit.

Ritrýni er ekki launuð, samkvæmt ákvörðun stjórnar HÚ og samkomulagi Samráðsnefndar háskólaráðs og Félags háskólakennara um „Fyrirkomulag vegna skilgreindra stjórnunarstarfa“ http://fh.hi.is/files/fyrirkomulagstjórnunarstarfa_2014.pdf
sjá „Umfang og eðli stjórnunarstarfa, liður B.
Í þessu er einnig stuðst við alþjóðleg viðmið, þar sem ritrýning er að jafnaði ekki launuð og litið svo á að hún sé n.k. þegnskylda þar sem allir virkir rannsakendur þurfi á ritrýningu eigin handrita að halda á sínum ferli.

 

Gátlisti fyrir markaðs- og kynningarmál Háskólaútgáfunnar
  • Fundað með aðstandendum bókar; höfundum, ritstjórum eða fjárhagslega ábyrgum aðilum um markhóp viðkomandi bókar.
  • Halda utan um forsölu ásamt aðstandendum bókar, ef við á.
  • Fara yfir fjölmiðlalandslagið með aðstandendum bókar og komist að því hvaða þættir (útvarp og sjónvarp), blaðamenn, bloggarar eða hlaðvörp o.s.frv. henta til kynningar.
  • Kynningareintök send. Yfirleitt 10-15 stk. á ofangreinda. Stóru miðlarnir fá allt í öllum tilfellum.
  • Kynning innan HÍ í samstarfi við viðkomandi stofnun, höfunda, ritstjóra og samskiptasvið HÍ, eftir því sem við á.
  • Ráðgjöf, sala og/eða utanumhald á útgáfuhófum.
  • Kynning í Bókatíðindum.
  • Sjá til þess að viðeigandi bækur séu lagðar fram til tilnefninga til verðlauna.
  • Auglýsingaherferð á Facebook þar sem skrifstofustjóri Háskólaútgáfunnar velur markhópa. Herferðin stendur yfir í tvær vikur og kostar 10.000 kr.
  • Deila viðtölum og umfjöllunum um bækur á Facebook síðu Háskólaútgáfunnar.
  • Dreifa í allar helstu bókabúðir landsins og halda góðu sambandi við bóksala og fylgja eftir að bækur séu sýnilegar í bókabúðum.
  • Framkvæmd og sala á bókum á viðeigandi viðburðum s.s. málþingum, ráðstefnum eða hverju sem við á.
  • Kynning á titlum og höfundum á Bókamessu Félags íslenskra bókaútgefenda í Hörpu í nóvember ár hvert.
  • Kaup á auglýsingum í fjölmiðlum eftir því sem við á.
  • Sala og utanumhald á bókamarkaði Félags íslenskra bókaútgefenda, eftir því sem við á.



Úr matskerfi opinberra háskóla – Reglur um mat á bókum:

A2 og A3. Bækur og bókakaflar

Bókaverk eru flokkuð í fjóra flokka, sbr. neðangreint. Sérstök nefnd þriggja sérfræðinga, sem vísindanefnd opinberra háskóla skipar, annast mat og flokkun bóka og bókakafla. Nefndin skal eftir atvikum leita sér aðstoðar annarra sérfræðinga við mat á einstökum bókum og bókaköflum. Við það mat skal horft til þess hvort bókaverk standist alþjóðlegar kröfur um ritstjórnarlega umgjörð og fræðilegt framlag, án tillits til þess á hvaða tungumáli þau eru skrifuð. Hliðsjón er einnig höfð af því hvernig tímaritsgreinar eru metnar (sbr. flokkunina í A4). Vísindanefnd opinberra háskóla er heimilt að semja nánari leiðbeiningar um mat og flokkun bóka.

A2 Bækur

A2.1. Ritrýnd útgáfa hjá virtustu vísindaforlögum heims (allt að 100 stig)

Bækur sem gefnar eru út hjá virtustu vísindaforlögum heims. Eftirfarandi forlög falla í þennan flokk:
Cambridge University Press,
Elsevier

Harvard University Press
John Wiley & Sons (þ.á m. Blackwell Publishing) Kluwer/Springer
Oxford University Press
Taylor and Francis (þ.á m. Routledge)

Framangreindur listi um virtustu vísindaforlög heims er ekki tæmandi. Höfundar ritverka sem gefin eru út hjá öðrum sambærilegum akademískum forlögum geta óskað eftir því að ritverk þeirra verði metið í þessum flokki, þetta á t.d. við um forlög sem eru mjög framarlega á tilteknum þröngum fræðasviðum.

A2.2. Alþjóðleg ritrýnd útgáfa og innlend ritrýnd útgáfa með alþjóðlega skírskotun (allt að 75 stig)
Innlend ritrýnd ritverk teljast hafa alþjóðlega skírskotun ef þau uppfylla eftirfarandi skilyrði:

  1. Verkin uppfylla kröfur um þekkingarsköpun í alþjóðlegri vísindaumræðu samtímans.

  2. Útgefandinn tryggir aðgengileika verka erlendis (t.d. með umboðsaðilum), þannig að

hægt sé að nálgast þau á alþjóðlegum bókakaupalistum.

  1. Auk ritrýni sinnir forlagið virkri fræðilegri ritstjórn.

  2. Ef verkið er á íslensku skal fylgja því útdráttur á ensku (eða öðru útbreiddu

tungumáli).

A2.3. Íslensk eða erlend ritrýnd útgáfa sem einkum miðast við staðbundið fræðasamfélag (allt að 50 stig)
Hér er t.d. átt við ritrýnd ritverk sem gefin eru út af viðurkenndum útgáfuaðilum en er einkum beint til staðbundins fræðasamfélags (e. „domestic academic community“) og uppfylla ekki öll þau skilyrði sem sett eru um flokk tvö. Gerð er skýlaus krafa um að verk í þessum flokki byggi á sjálfstæðum rannsóknum en gildi þeirra getur jafnframt falist í vissu miðlunarhlutverki, þ.e. að þau beini alþjóðlegri vísindaumræðu og kenningum inn í staðbundið fræðasamfélag.

A2.4. Aðrar bækur (allt að 25 stig)

Í þennan flokk falla ritrýnd vísindarit og önnur mikilvæg fræðirit sem einkum er beint til staðbundins fræðasamfélags.

A2.5. Endurútgáfur (allt að 10 stig).

Endurútgáfur þurfa að fela í sér umtalsverðar breytingar.

Sjá nánar á vef Vísinda og nýsköpunarsviðs – Mat á rannsóknum